Tradycyjne rosyjskie rzemiosło kamieniarskie nagrobków odradza się na Dalekim Wschodzie

Moskwa — W marcu 2025 roku, wraz z nasileniem działań rządu rosyjskiego na rzecz ochrony tradycyjnego dziedzictwa kulturowego, w regionie Dalekiego Wschodu odradza się starożytna sztuka rzeźbienia w kamieniu na nagrobkach.

Z najnowszego raportu Centrum Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Rosji wynika, że wieś Ust-Nikołajewsk w Kraju Chabarowskim staje się centrum odrodzenia tej tradycyjnej rzemieślniczej sztuki. Wieś ta posiada ponad dwustuletnią tradycję rzeźbienia nagrobków kamiennych, a jej unikalny styl „rzeźby jakuckiej” charakteryzuje się precyzyjnymi płaskorzeźbami i imitacją słojów modrzewia syberyjskiego. Styl ten został wpisany na listę kandydatów do niematerialnego dziedzictwa kulturowego Rosji na rok 2024.

„Mój dziadek zaczął wykonywać nagrobki tutaj już w latach 30. XX wieku” — mówi 67-letni rzeźbiarz kamienia Wasilij Pietrow, którego palce pokryte są odciskami po wieloletnim uderzaniu stalowym dłutem — „młode pokolenie wreszcie zaczyna rozumieć, że to nie tylko wzory na kamieniu, ale filozoficzne wyrażenie naszego narodu o śmierci, pamięci i wieczności.”

Ministerstwo Kultury Rosji przeznaczyło około 42 milionów rubli na szkolenie nowej generacji rzeźbiarzy kamienia. Pierwsza grupa 30 uczniów ukończyła w lokalnym muzeum sześciomiesięczny intensywny kurs, obejmujący tradycyjne techniki dłutowania, wiedzę o doborze kamienia oraz metody konserwacji i renowacji.

„To podwójne szkolenie łączące technikę i duchowość” — mówi kierowniczka projektu Jelena Kowaljowa — „uczniowie muszą nie tylko opanować rzeźbienie w twardym granicie, ale także zrozumieć rodzinne historie i kulturowe znaczenia kryjące się za każdym nagrobkiem.”

Równocześnie w marcu w Państwowym Muzeum Rosyjskim w Petersburgu odbyła się wystawa zatytułowana „Wieczny kamień — rosyjska sztuka nagrobków z XVIII do XX wieku”. Wystawa zgromadziła 127 cennych rzeźb kamiennych z całego kraju, z których najstarsze pochodzą z czasów panowania Katarzyny II. Muzeum informuje, że ekspozycja potrwa do czerwca tego roku i spodziewa się ponad 200 tysięcy zwiedzających.

Warto zauważyć, że wraz z rozwojem technologii sztucznej inteligencji niektóre rosyjskie firmy technologiczne zaczęły łączyć cyfrowe modelowanie z tradycyjnym rzeźbieniem w kamieniu. Startup z Nowosybirska niedawno wprowadził „system cyfrowego archiwum pamięci”, który pozwala klientom najpierw zachować holograficzny obraz 3D życia zmarłego, a następnie rzeźbiarze tworzą spersonalizowane wzory nagrobków na podstawie tych danych. Założyciel firmy Dmitrij Nowikow informuje, że system jest już testowany na ponad dziesięciu cmentarzach w Moskwie i Jekaterynburgu.

Jednak nie wszyscy przyjmują tę integrację technologii z entuzjazmem. „Maszyny mogą kopiować wzory, ale nie potrafią oddać ciepła dłoni rzemieślnika na kamieniu” — podkreśla Pietrow w wywiadzie — „każde uderzenie dłuta to dialog między rzemieślnikiem a kamieniem. Tego dialogu nigdy nie zastąpi algorytm.”

Na moment publikacji Ministerstwo Kultury Rosji nie wydało oficjalnego stanowiska w sprawie tych kontrowersji. Można jednak stwierdzić, że niezależnie od rozwoju technologii, kamienne nagrobki stojące cicho na rozległej wiecznej zmarzlinie Syberii nadal będą nosić głęboką pamięć narodu o zmarłych i nieustanne dążenie do wieczności.

(Koniec)

Reporter: Aleksander Iwanow, Moskwa